Kuchnia małopolska to prawdziwe bogactwo cechujące się unikalną mieszanką potraw narodowości, które miały swój udział w rozwoju regionu. Jakich potraw warto spróbować będąc w Krakowie lub w jego pobliżu? Jakie dania są charakterystyczne wyłącznie dla tego regionu? 

Historia tradycyjnej kuchni małopolskiej 

Stolicą Małopolski jest przepiękny Kraków, miasto bogate w historyczną przeszłość, które doświadczyło wielu zawirowań zarówno administracyjnych, jak i politycznych. Wydarzenia te miały swój udział w ukształtowaniu się nie tylko pod kątem kultury, tradycji, ale także… kuchni. W czasach świetności Krakowa, ziemie regionu rozpościerały się aż do Kijowa. Podczas zaborów Małopolska została podzielona – część regionu została w Królestwie Polskim, reszta trafiła do zaboru austriackiego i została nazwana Galicją. W tej części znalazł się Kraków, zaraz obok Rusi Czerwonej i Podola, zamieszkiwanej przez ludność żydowską i ukraińską. Tak powstała kuchnia galicyjska. Pod wpływem austriackiego Wiednia zaczęto tam serwować charakterystyczne potrawy, takie jak jaja po wiedeńsku,  sznycel, czy sernik wiedeński. 

Tradycyjne dania kuchni małopolskiej 

Żurek po krakowsku 

Kiszenie żuru to tradycja, sięgająca XIII wieku. Przepis na tradycyjny żurek po krakowsku znajduje się w Archiwum Miasta Krakowa. Podstawowym składnikiem kiszenia żuru jest mąka, która pozyskiwano ze zbiorów żyta w Małopolsce. Jak brzmi przepis na tradycyjny żur?  ,,Garście trzy mąki rżanej (żurkowej) – kwarta wody po ugotowaniu – chleba prądnickiego lub krakowskiego maluta pajda – czosnku ząbek dla smaku – garnik mąki białej (pszennej) Zmiększywszy wszystko w kamiennym garncum, Odstaw na dwie noce blisko pieca (…)”. 

Żur po krakowsku został wpisany na listę produktów tradycyjnych 28 lutego 2007 r.

Barszcz czerwony krakowski 

Kiszenie i spożywanie czerwonego barszczu to tradycja, która przetrwała pokolenia i trwa do dziś. Tyle, ile sposobów gotowania barszczu, tyle samo sposobów podawania go – mowa o dodatkach. Przyrządza się go na mięsie i podaje z ziemniakami, lub wyłącznie na wywarze warzywnym z uszkami z grzybami. Skąd w tym regionie pomysł na barszcz? Żyzne gleby Małopolski sprzyjały rozwojowi rolnictwa i uprawie buraków. Uprawiano je nawet w ogródkach małych gospodarstw, a każda gospodyni przyrządzała kwas buraczany, który sam w sobie stanowił źródło witamin i zdrowia. Sposoby na pradawne przygotowanie barszczu odnaleźć można w czasopiśmie Nowy kucharz krakowski Ludwika Szczepańskiego, Kraków 1946 r.: „Kiszenie barszczu – Buraki obrać z łupiny, pokrajać, włożyć do słoja szklanego, zalać wodą i postawić w cieple, aż zakisną. Pleśń z wierzchu zdjąć, słój wynieść w miejsce chłodne”. Ogromny wpływ na jakość i smak barszczu miał stopień ukiszenia buraków. 

Sułkowicka krzonówka

Sułkowicka krzonówka (chrzanówka) to jasna, gęsta zupa z osadem chrzanu na dnie oraz z kawałkami wędlin, mięsa i jajkiem. Podawano ją głównie na Wielkanoc. Tradycyjne danie jednogarnkowe, na które przepis podawano z pokolenia na pokolenie głównie ustnie, kojarzące się z niedzielą Zmartwychwstania Pańskiego. W czasach biedy chrzan był jarzyną łatwą do zdobycia za darmo na polach Małopolski. 

Potrawa wpisana na listę produktów tradycyjnych 1 grudnia 2010 r.

Kapuśniorka z grzybami 

Nazwa potrawy wywodzi się od nazwy kwasu z kiszonej kapusty, który w regionie do dziś nazywa się kapuśniorką. Dawniej kapusta stanowiła jeden z głównych składników pożywienia małopolszczan. Według wywiadu przeprowadzonego z mieszkańcami regionu przepis na kapuśniorkę wyglądał następująco: ,,Kwas z kapusty rozcieńczano wodą (ok. 2 szklanki), dodawano ziele, liście bobkowe, cebulę i gotowano w garnku. Osobno gotowano suszone grzyby i gdy już były miękkie przelewano je razem z wodą do kwasu spod kapusty. Do tego dodawano śmietanę oraz trochę mąki, aby zagęścić zupę. Osobno gotuje się ziemniaki i podaje się je na talerzu zalewając gorącą kapuściorką”. Dodatkowo, do zupy dodawano suszone grzyby, najlepiej prawdziwki lub podgrzybki, pozyskiwane z okolicznych lasów. Do dnia dzisiejszego kapuśniorka z grzybami przygotowywana jest jako jedno z dań podczas kolacji wigilijnej, a także w okresie wzmożonej pracy w polu.

Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych w dniu – 14.06.2013r.

Pierogi łomniczańskie

Pierogi o wielkości 5-6cm o owalnym kształcie z farszem z ziemniaków i białego sera. Zajadano się nimi podczas świąt, na chrzcinach, weselach, biesiadach, podczas uczt pogrzebowych, a także na czas wykopków ziemniaków. Układano o nich wiersze, opowiadano legendy, dlatego są silnie zakorzenione w tradycji i kulturze małopolskiej. 

Potrawa wpisana na listę produktów tradycyjnych 25 sierpnia 2011r.


Kaszana – kiszka z kapustą zasmażaną to danie przyrządzane od przeszło 60 lat. Wyjątkowość potrawy polega na tym, że wszystkie surowce przeznaczone do jej przygotowania pochodzą z domowych, miejscowych gospodarstw.

W Małopolsce znane jest powiedzenie „Gdzie kiszka, kapusta, tam chata nie pusta”, a występujące tutaj tradycje masarskie związane z hodowlą na własne potrzeby trzody chlewnej sprawiają, że mieszkańcy wsi mają zawsze dostęp do świeżej kiszki. Kaszana – kiszka z kapustą zasmażaną jest przygotowywana według powszechnie znanej receptury, jednak z zachowaniem indywidualnych potrzeb smakowych. „Kaszanka ze świń z własnej hodowli, bo wtedy wiadomo z czego się robi. (…) Kapusta do kiszenia też zawsze pochodziła z własnego pola. Jak i pozostałe jarzyny. (…) Kaszę parzę wiejską jęczmienną. (…) kaszanka już jest przygotowana, więc właściwie ją tylko odgrzewam. Kapusta oczywiście musi być ugotowana wcześniej” (Wywiad przeprowadzony z mieszkańcami Paszkówki). Kaszana z kapustą często podawana jest jako ciepłe danie obiadowe lub kolacja, niejednokrotnie również jako piątkowy posiłek.

Placki z blachy po zobielsku
Dawniej w czasach, gdy panowała ogromna bieda, dary ziemi były ubogie, a liczna rodzina była do wykarmienia, przygotowywano pożywne i sycące placki przygotowywane z ziemniaków z dodatkiem drożdży, mąki, jaj, mleka i soli. 

Parzybroda po mirowsku

Danie składające się głównie z warzyw, takich jak kapusta, marchew, ziemniaki, cebula, pomidory,  ze smalcem oraz boczkiem. Popularne wśród gospodyń wiejskich, które do tej pory wymieniają się tym przepisem.

Danie wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych.

Kućmok

Zapiekana babka ziemniaczana, składająca się z ziemniaków, cebuli, jaj, kiełbasy i boczku z dodatkiem przypraw.

Istnieje wiele innych, różnorakich dań związanych z tradycyjną kuchnią Małopolski. W zależności od tego, co dawały plony ziemi w danej części regionu, z tego Małopolszczanie przygotowywali potrawy na swoje stoły dla siebie i swoich licznych rodzin. 

W naszej restauracji Grand House Restaurant w Mogilanach możecie skosztować między innymi sznycla po wiedeńsku w nowoczesnym wydaniu! Serwujemy dania nie tylko kuchni polskiej, ale także europejskiej, czy amerykańskiej. Mamy także bogatą ofertę win i alkoholi. Zasadniczo, każdy znajdzie coś dla siebie – taką mamy nadzieję. Zapraszamy Państwa serdecznie.