Skoro już zaprosiliśmy Was do Mogilan, zachęcając tekstem o 5 miejscach, które warto odwiedzić w Mogilanach, postanowiliśmy Was doedukować w temacie gwary mogilańskiej. Dla nas to chleb powszedni, ale przyjezdni mogą się czasem nieco pogubić. Dlatego przygotowaliśmy dla Was słownik gwary mogilańskiej.

Warto zacząć od tego, że wychodzisz na pole, nie na dwór

Dlaczego? Jeśli czytaliście nasz poprzedni artykuł, na pewno pamiętacie, że w Mogilanach znajduje się dworek, a co za tym idzie panują tu dworskie obyczaje. Skoro mieszkańcy mieszkają we dworze, to wychodzą na pole, nie na dwór. Przyjezdny śmiertelnik może się nie zorientować, gdy wchodząc do warzywniaka prosi o ziemniaki, a ekspedientka mówi, że są ,,na polu”. Pamiętaj zatem, że nie musisz lecieć na pole szukać ziemniaków, wystarczy, że wyjrzysz przed sklep. Tak, wiemy, że może nie być z początku łatwo, ale przyzwyczaisz się.

Skoro przy warzywniaku jesteśmy, to w tym miejscu zapomnij o tym określeniu i zakoduj nowe – ,,jarzyniak”

Kojarzycie pewnie jarzyny? Nie, te czarne to jeżyny. Jarzyny, czyli warzywa, a skoro jarzyny to i jarzyniak, dlatego mając w zamiarze nagotować garnek zupy pamiętaj, że idziesz po jarzyny (nie jeżyny :)), zwłaszcza, że w Mogilanach jeżyny (tu lepiej wyjąć notes) to ,,czernice” lub ,,ostrężnice”, a ,,borówki” to czarne jagody.

W kolejce po mięso stoisz ,,u masarza”

Tak, mięso kupujemy u masarza. ,,Sznycel’’ to kotlet mielony otulony panierką, ,,kiszka’’ to kaszanka, a ,,głowizna’’ to salceson.

Pośniadaj se, zanim pójdziesz na pole

Wiadomo, śniadanie najważniejszym posiłkiem w ciągu dnia, dlatego pośniadaj se, zanim pójdziesz na pole, zwłaszcza, gdy na polu ziomb. Chyba, że idziesz robić w polu, to pośniadaj se nawet i dwa razy, coby ci siły nie zabrakło.

Po dniu w polu lub na polu czas na wyro

Obok wyra koniecznie musi stać nakaslik lub nakastlik (szafka nocna), cobyś sobie mógł położyć na niej beretkę, w którą . Nie beret, beretkę! Jak już się ukąpiesz,  łóż się wygodnie i…

Oglądnij coś

U nas nie obejrzysz, ale możesz se coś oglądnąć w telewizji, najlepiej zagryzając ,,andruta’’, czyli po waszemu wafel.  Tylko nie chichraj się zbyt głośno, żeby nie ,,gawędzić” (przeszkadzać) pozostałym domownikom.

I nie pitol

…czyli nie opowiadaj głupot

Bo wywiozą cię do Kobierzyna…

Pamiętacie, jak w dzieciństwie straszyli, że ,,przyjdzie dziad i cię zabierze”? Wywózka do Kobierzyna oznacza mniej więcej to samo 🙂

Słowniczek gwary mogilańskiej:

andrut – wafel

bajok, bajcorz – plotkarz

bajtlok – ktoś niepoważny

beretka – beret

bojcora – plotkara

borówka – czarna jagoda

buchnąć – ukraść

certolić – gadać bzdury (nie certol)

chałat – fartuch

chichrać sie – śmiać się

chmurać sie – chmurzyć się (ale sie pochmurało)

chochla – łyżka wazowa

chrust – faworki

chyrlać – kaszleć (ale mnie kaszle!)

ciumciok, ciumrok – niedorajda

ciupać – rąbać, grać w karty

cwibak – keks

despecić – robić na złość, psocić

deszczułka – mała, cienka deska

do cna – całkowicie

dożarty – złośliwy

druślok – durszlak

dychnąć – odpocząć (dej mi dychnąć)

dziamdziak – nudziarz

dziopa – dziewczyna

drzyć – krzyczeć (nie drzyj sie)

flizy – kafelki, glazura

franca – złośliwa baba (co za franca zbolała)

gadzina – zwierzęta w gospodarstwie

gawędzić – przeszkadzać

gdziesik – gdzieś

głowizna – salceson

gmyrać – grzebać

gorąc – upał

gościniec – główna droga

groch – fasola = groch

grymasić – być wybrednym (nie grymaś ino jedz)

hadra – kłótliwa baba

hajcyć – palić

haś – żużel (pustaki hasiowe)

huncwot – łobuz

ino – tylko

inną razą – innym razem

iść na bliższe – iść na skróty

iść na nogach – piechotą

japa – pogardliwie o buzi (zamknij japę)

jarzyć – rozumieć

jarzyna – włoszczyzna

jojcyć – narzekać

kaciała – niezdara

kajzerka – rodzaj bułki

kapcie – pantofle

kapka – odrobina

kapuza – kaptur

kazywać – kazać

kidać – brudzić

kiszka – kaszanka

klajstrować – kleić

klamoty – duże niepotrzebne przedmioty

kocmołuch – brudas

korki, stopki – bezpieczniki

kraj – brzeg

krawatka – krawat

kubeł – wiadro

kuknąć – zajrzeć, popatrzeć

kuśtykać – kuleć

lepiec – taśma klejąca

liter – litr

lyźć – iść

łepetyna – głowa

maciupinka – odrobina

mitręga – strata czasu

naciapać, nakidać – nabrudzić, rozlać (aleś nakidał)

nachapać – wzbogacić niezbyt uczciwie (nachapał sie ile wlezie)

nadać się – przydać się, pasować

nakaslik – szafka nocna

na nogach – pieszo

nasermater – byle jak, po łebkach

nastroić – przygotować

oglądnąć – obejrzeć

parasolka – parasol

pitolić – mówić niedorzecznie

plewić – pielić

pluskiewka – pinezka

pojeść – najeść się (aleś pojod)

pomadki – czekoladki

pomóż – pomóc (czeba mu pomóż)

pomagier – pomocnik

pół litry – półlitrowa butelka wódki

prasnąć – rzucić, uderzyć

preparatka – zeszycik

przykrzyć sie – nudzić się lub tęsknić

przylepiec – plaster opatrunkowy

pulares – portfel

rajtki – rajstopy

rodzynek – rodzynka

róść – rosnąć

sagan – czajnik

serowiec – sernik

siadnąć – usiąść

skiauceć – skomleć

skosztować – próbować coś do jedzenia

skrobać – obierać

spaślok – gruby, tłusty

spaźniać – spóźniać

spindrać – wspinać się

spyrka – słonina

strachać – bać się

szabaśnik – piekarnik

szarlotka – jabłecznik

szczypica – skorek

sznurówka – sznurowadło

sznycel – kotlet mielony

szpargały – papiery, dokumenty

szpeje  – drobne rzeczy

sztychówka – szpadel

tarasić – deptać

terakota – płytki na podłogę

targać – drzeć na strzępy albo nosić coś ciężkiego

troszku – trochę

tragac – rodzaj taczek

turlikać – turlać

ubierać – zakładać

ukąpać się – wykąpać się

w cas – wcześnie

weka – bułka paryska

włanczać/wyłanczać – włączać/wyłączać

wrazić – włożyć

w te i we w te – tam i z powrotem

wychodzić na górę – wchodzić na górę

wykidać – wyrzucić, wylać

wypindrzyć – wystroić (ale wypindrzona)

zagówek – poduszka

zastrugaczka – temperówka

zeźlić – zezłościć

ziąb – chłód

zmitrężyć – stracić czas

Źródło: http://www.mogilany.info/kultura/13-kultura/777-slownik-mowy-mogilanskiej-poradnik-dla-wlazlokow